تبلیغات
فرکانس تفکر (ارتعاش اندیشه) - سرمایه گذاری بورس سهام و کالا
جمعه 20 بهمن 1396

سرمایه گذاری بورس سهام و کالا

   نوشته شده توسط: فرکانس تفکر ( ارتعاش اندیشه )    نوع مطلب :صنعت و اقتصاد ،کتاب ،

سرمایه‌گذاری عبارت است از «واگذاری منابع، به انتظار و توقع کسب سود». بنابراین سرمایه‌گذاری در بورس سهام و سرمایه‌گذاری به صورت خرید قرارداد آتی جو یا مس یا نفت‌خام فرق ماهوی با یکدیگر ندارند.

اکثر شما کم و بیش با بورس سهام آشنایی دارید و شاید تا کنون در ‌آن معامله هم کرده‌اید و از چگونگی سازوکار معاملات در آن اطلاع دارید. بورس اوراق بهادار یا خلاصه‌تر، بورس سهام (چون هنوز پای اوراق قرضه و مشارکت بدان باز نشده است)،‌ با بورس‌های کالایی مثل بورس محصولات کشاورزی یا فلزات و یا نفت از جنبه‌هایی وجه‌مشترک دارند. برای مثال هر دوی آنها سازمان‌هایی عضوپذیر هستند که به عنوان ابزاری برای تسهیل تصمیمات سرمایه‌گذاری‌های گروه‌های متعدد و مختلف مردم برپا شده‌اند.

کارکرد بورس‌های سهام آن است که مردمانی را که اضافه سرمایه دارند با مردمانی که برای کسب و کار خود به آن سرمایه‌ها نیازمندند، گرد هم می‌آورد. بورس‌ها تسهیلات انتقال مالکیت شرکت‌هایی را که در رشته‌های گوناگون به فعالیت خلاق، مثل تولید محصولات کشاورزی، برنج، جو و ... و یا تولید فولاد و یا خدماتی چون بانکداری و بیمه اشتغال دارند، فراهم می‌سازند. بنابراین بورس‌ها یکی از روش‌هایی هستند که مالکیت خصوصی را دست به دست می‌کنند و لذا اگر از آنها خوب استفاده شود از دوقطبی شدن جوامع و نابودی طبقه متوسط به سهم خود جلوگیری می‌کنند.

کارکرد بورس‌های کالایی و بازارهای آتی کالاها و محصولات آن است که مردم را برای این گرد هم می‌آورند تا ریسک قیمت‌های مربوط به مالکیت برخی کالاهایی را که آنها دارا هستند (مثل گندم، برنج و یا یک خدمت مثل نرخ بهره) منتقل کنند. بنابراین در این بورس‌ها مالکیت خصوصی کالاها، در زمان عقد قراردادهای آتی ردوبدل نمی‌شوند. معامله در این بورس‌ها عموماً یک تعهد رسمی و قانونی برای انجام معامله بر سر موضوع کسب مالکیت یک کالا یا یک محصولی واقعی در زمان آینده است.

مردم می‌توانند به همان روش‌هایی که در بورس سهام «سرمایه‌گذاری» می‌کنند در بورس کالایی هم معامله کنند. چرا که بنابر تعریف، سرمایه‌گذاری عبارت است از «واگذاری منابع، به انتظار و توقع کسب سود». بنابراین سرمایه‌گذاری در بورس سهام و سرمایه‌گذاری به صورت خرید قرارداد آتی جو یا مس یا نفت‌خام فرق ماهوی با یکدیگر ندارند.

آنچه گفته شد نباید این تصور را به‌وجود آورد که مثلا سرمایه‌گذاری در سهام بسیار مرغوب و کم‌ریسک (Blue Chip) و یا در اوراق قرضه دولتی با سرمایه‌گذاری در قراردادهای آتی کالایی کاملاً یکی هستند. چرا که برای هر سرمایه‌گذاری در هر بورس چهار عامل اصلی باید مدنظر معامله‌گر باشد: بازده، ریسک، نقدپذیری و مالیات. بنابراین سرمایه‌گذاری در بورس سهام و بورس‌های کالایی، لااقل از نظر کم و کیف عامل مهم طیف ریسک، کاملاً در دو دسته‌بندی جدا از هم قرار می‌گیرند.

سپرده یا ودیعه‌ها و اهرم‌ها در بورس

اگر در قراردادهای آتی کالایی، از اهرم‌های قوی استفاده شود، یعنی با مبلغ کمی سرمایه، نسبت به حجم معامله، توانایی انجام دادوستد را داشته باشیم، لذا این نوع معاملات را نیز باید بتوان با اهرمی کوچک ولی با انتخابی دقیق، عایدی مطلوب احتمالی از یک معامله آتی کالایی را تأمین کرد، قطعاً این معامله در ردیف معاملات کم‌ریسک بورس اوراق بهادار قرار می‌گیرد. بنابراین همان‌طور که هر سرمایه‌گذار در بورس سهام طیفی از ریسک‌ها برای خود ترسیم می‌کند، معامله‌گران بورس کالایی هم باید برای قراردادهای آتی کالایی طیف ریسک‌بری خود تدوین کنند (در مدیریت ریسک گفته می‌شود که اندازه‌گیری ریسک از مراحل اصلی آن مدیریت است. عموماً ریسک‌ها را از نظر «شدت» به سه دسته کم، متوسط و زیاد تقسیم می‌کنند). بنابراین شما در بورس کالایی می‌توانید کالایی را برای معامله برگزیند که ریسک کمتری دارد، یعنی میزان ودیعه آن معامله بیشتر (اهرم کوچک‌تر) و ثبات قیمت‌های آن کالا بیشتر است. اگر در بورس کالایی در دو قرارداد آتی برای دو کالا اهرم‌ها یکسان باشند آن معامله که نوسانات قیمت کالا در آن کمتر است از ریسک کمتری برخوردار است.

علاوه بر آنچه گفته شد روش معامله شما بر کم و کیف ریسک شما اثرگذار است. مثلا شما به جای آنکه فرضا وضعیت خرید یا فروش به خود بگیرید از تکنیکی می‌توانید استفاده کنید که بدان «گستره قیمت» یا «spread» می‌گویند. این گستره قیمتی چیست؟ بنابر تعریف عبارت است از تفاوت قیمت‌های دو قرارداد آتی در یک نقطه زمانی، مثلاً ساعت 11 صبح امروز، گستره قیمت‌ها یعنی خرید و فروش همزمان قراردادها در بورس کالایی در دو بازار مختلف یا برای دو قرارداد با ماه‌های متفاوت. این روش عموماً، ولی نه همیشه، نسبت به خرید و فروش معمولی در بورس کالا کم ریسک‌تر است.

آیا مسئله ریسک و مدیریت آن، در بورس کالایی از بورس سهام از اهمیت بیشتری برخوردار است؟ آیا نوسانات بیشتر قیمت‌های مثلا محصولات کشاورزی یا نفت بورس‌های کالایی را پرخطرتر جلوه می‌دهد؟ ابداً چنین نیست. چرا که شواهد تاریخی و تحلیل‌های سری‌های زمانی، گویای آن هستند که قیمت سهام بیشتر از قیمت کالاها و محصولات تلاطم دارند. ارزش سهام شرکتی چونIBM در عرض شش ماه در سال 1992 ابتدا 20 درصد پایین آمد بعد 20 درصد بالا رفت و عاقبت 50 درصد پایین افتاد. این چنین نوساناتی با این شدت کمتر در قیمت کالاها در بورس‌های کالایی دیده شده است.

برای تمایز بین سرمایه‌گذاری در بورس سهام و بورس کالایی یکی از عناصر کلیدی توجه به مفهوم ودیعه یا سپرده (Margin) در این بورس‌ها است. ودیعه یا همان پولی که برای کنترل میزان معینی از منابع لازم است وقتی در بورس سهام مطرح می‌شود به معنی آن است که فرضاً سرمایه‌گذاری به خرید سهام به صورت اعتباری می‌پردازد. یعنی خود را نزد کارگزار بدهکار کرده است. در معاملات قرارداد آتی، معامله‌گر به خرید و فروش کالا یا محصول نمی‌پردازد بلکه فقط توافق می‌کند که در زمانی معین در آینده به خرید یا فروش آنها بپردازد. بنابراین به خرید و فروش قرارداد آتی باید به چشم خرید و فروش حق شرکت‌پذیری در تغییرات قیمت نگاه کرد. در اینجا سپردن ودیعه به عنوان «نشانه حسن نیت» و علامتی برای وفای به عهد است. به کار بردن لفظ «ودیعه و سپردن» (Margin) با دو مفهوم مختلف و دو کاربری گوناگون، تفکیک سرمایه‌گذاری در بورس‌های کالایی و بورس سهام و فهم تفاوت سرمایه‌گذاری در آنها را با مشکل و ابهام همراه نموده است.

گذاشتن ودیعه یا سپردن در بورس کالایی نزد کارگزار و در واقع نزد اتاق پایاپای یا اتاق تسویه بورس به خاطر حمایت از نوکول مشتریان از شرایط تعهدات مندرج در قراردادها است. سطح این ودیعه امنیتی را در بورس تعیین می‌کند و برای معامله در هر کالا تفاوت دارد. خرید سهام به صورت اعتباری، به مفهوم خلق اعتبار و یا در واقع افزودن به حجم پول در جریان اقتصاد می می‌باشد. وقتی سهامی بدین صورت خریداری شد، پول آن به فروشنده چند روزی بعد از انجام معامله پرداخت می‌شود. اگر خریدار، سهام را به صورت اعتباری خریداری کند، باید برای پرداخت تمام و کمال مبلغ آن سهام از کارگزار و یا از بانک استقراض کند. در هر دو صورت، این امر موجب افزایش اعتبارات بانکی در سطح ملی می‌شود؛ یعنی به میزان مبلغ استقراض شده، حجم پول در جریان افزایش یافته و آثار تورمی برجای خواهد گذاشت. این نکته یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های مفهومی و کارکردی ودیعه و سپرده در بورس سهام و بورس کالا است. خلاصه، ودیعه سپرده شده برای حسن نیت معاملات در بورس کالا چون استقراض نیست، بر حجم پول در جریان در اقتصاد ملی اثرگذار نمی‌باشد.

اهرم مالی (Leverage) در معاملات بازار آتی بورس کالایی بسیار قوی عمل می‌کند؛ چرا که ودیعه‌ها به صورت درصد نسبتاً کوچکی از ارزش قراردادها هستند. در بورس‌های کالایی معمولا ودیعه‌ها چیزی در حدود 10 درصد یا در واقع رقمی کمتر از یک درصد ارزش بازار است. در حالی که در بورس سهام مبلغ ودیعه‌ها بسیار بیشتر می‌باشد. از آنجا که در بازار سازمان‌یافته کالایی ودیعه‌ها کوچک هستند، معامله‌گران می‌توانند منابع عظیم خود را برای معامله، با سرمایه اندکی تأمین نمایند. در اینجا، هر تغییر کوچکی در ارزش و حجم کل قراردادها موجب تغییرات عمده در حساب شما می‌شود. برای مثال، یک درصد تغییر در یک سرمایه‌گذاری 10000 دلاری در بورس سهام به صورت غیرودیعه‌ای یا حساب غیراعتباری معادل 100 دلار است که تغییرات یک درصدی حقوق مالکیت شما را در آن شرکت نشان می‌دهد. یک درصد تغییر در یک قرارداد آتی 10000 دلاری نیز معادل 100 دلار است، اما برای عقد یک قرارداد آتی 10000 دلاری در بورس کالا شما چیزی حدود 750 دلار به عنوان «ودیعه اولیه» (Initial Margin) باید در حساب بگذارید. بنابراین تغییری 100 دلاری در 750 دلار چیزی معادل 13 درصد تغییر در سهام است! که بیش از تغییرات ایجاد شده در بورس سهام می‌باشد.

برخی همین عامل اهرم مالی در بورس کالایی را مسبب بالا بودن ریسک در این بازار می‌دانند. تا حد زیادی این نکته درست است، ولی نکته مهم آن است که یک معامله‌گر هوشمند می‌تواند به اراده خود ودیعه را بالا برده و درصد آن را افزایش دهد؛ یعنی استراتژی ریسک‌پذیری احتیاط‌آمیز را به کار گیرد. به عبارت دیگر، ریسکی بودن معاملات در بورس کالایی یک امر گزینشی است که معامله‌گر با انتخاب‌های درست خود می‌تواند آن را مدیریت کند وگرنه به صورت نهادی، بورس کالا ریسکی بالاتر از بورس‌های دیگر تولید نمی‌کند.

اندازه نسبی دو بازار

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های بورس سهام و بورس کالا اندازه نسبی این دو بازار است. بازار سهام از بازار آتی کالاها بسیار حجیم‌تر است و تعداد معامله‌گران و سهامداران در آن از تعداد قراردادهای آتی کالایی بسیار بیشتر است. در سطح جهانی روزنامه‌ها گاهی چنین وانمود می‌کنند که میلیون‌ها نفر در بازار وسیع و پهناور به نام بورس‌های کالایی به دادوستد می‌پردازند. ارزش بازارهای کالایی از بازار سهام بالاتر است. این تصویرسازی‌ها گمراه‌کننده‌اند؛ زیرا اولاً در بورس نیویورک (NYSE) چندین ترلیون دلار به صورت نقدی و به صورت واقعی دست به دست می‌شود، ثانیاً در بازار متشکل کالایی همان‌طور که قبلاً اشاره شد معاملات بر مبنای 50 تا 10 ارزشی قراردادها به صورت ودیعه حسن‌نیت انجام می‌پذیرد؛ به عبارت دیگر از حجم عظیم معاملات در بورس کالا سالانه فقط درصد کوچکی به صورت واقعی دست به دست می‌شود.

درباره حجم این دو بازار، مطالعات نسبتاً خوبی انجام شده است؛ آنها نتیجه‌گیری کرده‌اند که وقتی تعداد حساب‌های آتی را با 60 میلیون حساب بازار سهام مقایسه می‌کنید، کوچکی یکی در برابر عظمت دیگری زیاد به چشم می‌آید، مثلا برای بورس‌های کالایی برآورد شده که حدود 50 هزار فرد یا بنگاه تجاری به معاملات قرارداد آتی در امریکا می‌پردازند (یک نفر ممکن است بیش از یک حساب داشته باشد؛ مانند معامله‌گری که همزمان 17 حساب داشته است). به هر حال این ارقام شامل اعضای رسمی بورس کالایی می‌شود.

در اواسط دهه 1990 تحققات نشان می‌دهند در ایالات متحده 51 میلیون نفر سهام بوده‌اند، یعنی 21 درصد جمعیت کشور و حدود 10هزار نهاد مثل بانک، دانشگاه، شرکت‌های سرمایه‌گذاری و صندوق بازنشستگی با بورس سر و کار داشته‌اند.

عامل زمان

علاوه بر اهرم مالی یکی از تفاوت‌های عمده بورس سهام و بورس کالایی، عامل زمان است؛ چرا که زمان در بورس کالایی از اهمیت خاصی برخوردار است. شما می‌توانید از بورس سهام،‌ سهامی را بخرید و سال‌ها آن را نگه دارید ولی در مورد محصولات کشاورزی چنین اقدامی غیرممکن است.

عموماً شما ملزم هستید بعد از امضای تعهد خود در قراردادهای آتی، در عرض چند ماه مشخص شده از قبل، وضعیت خود را تسویه کنید، وگرنه باید به طور فیزیکی کالا را تحویل بدهید یا تحویل بگیرید.

با وجود این‌ها، چون در هنگام عقد قرارداد همه شرایط استاندارد و شفافند (به جز قیمت که باید توافق شود)، شما می‌دانید که دقیقاً تعهد خود را چه وقت و چگونه باید ادا کنید، لذا عذری برای غافل‌گیر شدن ندارید.

بخشی از کتاب : اقتصاد مالی

اثر : احمد یزدان پناه

ناشر : انتشارات نظری  88102775

استفاده از مطلب با ذکر منبع بلامانع است

 مقالات مرتبط


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.