دوشنبه 30 مرداد 1396

آثار تاریخی ورامین

   نوشته شده توسط: فرکانس تفکر    


آثار تاریخی- باستانی ورامین:

ورامین و پیشوا به تنهایی دارای 214 اثر تاریخی ثبت شده میباشند.

اكنون به توضیح برخی از این آثار میپردازیم:

کارخانه قند ورامین

این كارخانه در ورامین (بلوار شهید قدوسی) واقع شده و از آثار ساخته شده در زمان پهلوی اول به سال 1312 توسط (نیكلای ماركف) معمار روس تبار ایران میباشد، البته راهاندازی این كارخانه پس از ساخت به مهندسان اهل چكسلواكی سپرده شد و در سال 1313 شروع به كار كرد. اكنون پس از 81 سال در اسفند سال 1393 این كارخانه به دلیل كمبود مواد اولیه تولیدی تعطیل شد. سید حسین نقوی حسینی نماینده مردم شهرستانهای ورامین، پیشوا و قرچك در مجلس شورای اسلامی در این رابطه گفت: «این كارخانه در دولت اصلاحات به مبلغ 50 میلیارد ریال به بخش خصوصی واگذار شد كه از این مبلغ 20 میلیارد ریال نقد و 30 میلیارد ریال با تسهیلات ارائه شده ... براساس قانون مصوب مجلس شورای اسلامی، واردات شكر خام تنها برای شش ماه هر سال میسر است و وارد كنندگان تنها مجاز به وارد كردن شكر خام موردنیاز تصفیه خانهها بوده و در نیمه دوم سال با توجه به برداشت محصول چغندر قند و به دلیل حمایت از تولیدكنندگان داخلی، واردات شكر خام ممنوع میباشد ... همه واردكنندگان شكر خام به خوبی این قانون را دانسته و تلاش میكنند كه در شش ماهه نخست هر سال، شكر مورد نیاز كل سال را وارد كنند كه در طول سال با كمبود مواد اولیه روبرو نشوند. «سخنگوی كمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجه مجلس شورای اسلامی گفت: «میزان مصرف ماهیانه تصیفه خانه قند ورامین 15 هزار تن است كه صاحبان این كارخانه بیش از دو برابر نیاز یعنی حدود 400 هزار تن شكر خام وارد كردهاند و مازاد آن را در بازار آزاد فروخته و در شش ماهه دوم با كمبود ماده اولیه روبرو شدهاند. نقوی حسینی افزود: «در اصل این تخلفات باعث تعطیلی این كارخانه و بیكار شدن 400 كارگر رسمی و قراردادی آن شده است كه با احتساب خانوادههای آنان بیش از یك هزار و 500 نفر در روزهای پایانی سال با مشكل جدی روبرو شدهاند ... تعطیلی این كارخانه بسیار با ارزش باعث شده تا اكنون از آن به عنوان انبار علوفه و ذرت استفاده كنند ... من به عنوان نماینده مردم در مجلس شورای اسلامی تلاش میكنم كه این مشكل را برطرف كنم ....»


قلعه ایرج

قلعه ایرج دژی است باستانی در نزدیكی روستای عسگرآباد، در شمال شرقی ورامین و در شمال جاده ورامین به پیشوا. این قلعه بزرگترین قلعه خشتی جهان میباشد و مردم ورامین آن را «گبری» نیز میخوانند. باستان شناسان اروپایی درخصوص ایجاد ادلّه برای اثبات این بزرگ آوردهاند كه: «ابعاد داخلی شمال- جنوب قلعه ایرج ورامین 1240 متر و ابعاد شرقی- غربی آن 1150 متر است كه با هیچ یك از قلعههای خشتی و تاریخی جهان قابل مقایسه نیست» (تلابیس، ولفرام. كاروانسرا خشنی گلی دوره قاجار در كنار كاروانسرای دیر. مترجم: عریرضا مهینی. مجله، بهمن: 1364)

مصالح بكاررفته در دیوارها خشتهایی به ابعاد 12 متر در 46 سانتیمتر و چینههای ضخیم است. این قلعه در هر چهار سو، دروازه برای ورود و خروج داشته و از آن تنها دروازه قسمت شمال شرقی باقیمانده است. براساس آنچه كه پیشتر در توضیح نام ورامین داده شد، گفتیم كه براساس اوستا، قلعه ایرج را زادگاه فریدون میدانند و بر آن ارزشی مذهبی قائل هستند اما مطالعات انجام شده نشان میدهد كه این قلعه متعلق به دوره ساسانی میباشد. زمینهای اطراف قلعه در زیر كشت میباشند و كشاورزان بر آن كار میكنند اما بدون اجازه از سازمان میراث فرهنگی ورامین و كسب اجازه از ریاست و مسئولین آن اجازه حفر چاه آب در زمینو زخم شخم تا بیش از 30 سانتیمتر را ندارند.

مسجد جامع ورامین 

مسجد از مهمترین آثار دوره اسلامی و به واقع نمایانگر باور و ایمان مذهبی افراد سرزمین میباشد. دوره ساخت هر مسجدی به شكوهش میتواند بیانگر عمق ایمان حاكم و والی باشد. مسجد جامع ورامین بنابر آثار كه ذكر آن خواهد آمد از بناهای دوره ایلخانی میباشد. ساختمان این مسجد در ایام سلطنت سلطان محمد خدابنده معروف به الجاتیو از پادشاهان عصر مغول ساخته و در زمان فرزندش- ابو سعید بهادرخان به پایان رسید.

تمامی این اطلاعات از متن كتیبهای كه (اعتمادالسلطنه) در كتاب (مرآت البلدان) از آن ضبط كرده است به دست میآید: «ذكرالقدیم اولی با لتقدیم ولی هذه العماره الجامع و سایر المنازل الاعلی مولی السلطان المعظم و الخاقان الاعظم و مالك الرقاب الامم و السلطان السلاطین العرب و العجم ابوسعید بهادر خان خلدالله سلطانه العبد الضعیف محمد بن محمد بن منصور القو هدی تقبل الله لمرضاته بسعی ولده الخلف الصالح الحسن بن محمد سلمه الله تعالی و سعید فی شهور سنه 722». این متن بر زمینهای لاجوردی رنگ از كاشیهای لعابدار نوشته شده است كه به دلیل گذر زمان و ریخته شدن بخشهایی از آن خواندن آن متن با مشكل همراه است. بعد از ورودی، هشتی گنبددار مربع شكلی با طول و عرض حدوداً 6 متر وجود دارد كه از طریق آن میتوان به صحن و بناهای شرقی و غربی بخش شمالی مسجد راه یافت. در بخشی از این هشتی پلكانی هست كه از آن طریق میتوان به پشت بام مسجد جامع رسید. صحن مسجد به ابعاد 24×24 متر در میانه خود حوضی را به آغوش كشیده كه عمقی بیش از 70 متر دارد. در ایوان جنوبی مسجد تزئیناتی از قبیل كاشیكاری، آجركاری، گچكاری، مقرنسكاری و تعدادی كتیبه به چشم میخورد در ضلعهای جانبی ایوان دو درگاه با طاقهای كوتاه به شبستان راه پیدا میكند. (من)

در این ایوان كتیبهای به چشم میخورد كه اعتمادالسلطنه متن آن را در (همانجا) ضبط كردهاست: «قد تم مسجد الجامع فی ایام الدوله السلطان الاعظم مالك رقاب الامم مولی ملوك العرب و العجم السلطان شاهرخ بهادر خلدالله ملكه و سلطانه» بنابراین كتیبه اشاره شده است به تعمیر این مجسد به دوره (شاهرخ تیموری) از پادشاهان تیموری در سده هشتم ه.ق.

در بخش 4 ضلعی گنبد خانه، كتیبهای سراسری حاوی آیات قرآنی به تاریخ 726 ه.ق و به خط ثلث نوشته شده است. از بالای كتیبه، شكل مربع به وسیله گوشهسازی به 8 ضلعی تبدیل گشته و در آن دو نورگیر تعبیه شده است. سه كنجهای این بخش با مقرنسكاری تزئین شده است. بخش 8 ضلعی در بالا به 16 ضلعی و سپس دایره تبدیل میشود و گنبد بنابر آن قرارگرفته است. بر سطح عرقچین گنبد در كادرهای مربع، كلمات مقدس «الله»، «محمد» و «علی» به صورت متداخل كتیبه شده است.

(رجبی، سید صفر. «ورامین، یك جامع و چهار مزار تاریخی» مشكوه، شماره 37-36، پاییز و زمستان 1371) و (رضوان، همایون. «بررسی آثار دوره اسلامی شهرستان ورامین، پایاننامه كارشناسی ارشد رشته باستانشناسی دانشگاه تهران، دانشكده ادبیات و علوم انسانی، زمستان 1372) و (ركوعی، عزتالله. سیری در معماری اسلامی ایران، مسجد جامع ورامین. مسكن و انقلاب، خرداد 1364). ایوان شرقی مسجد به دهانه 5/5، عمق 4/60 و ارتفاع 15 متر دارای تزئینات گچبری است، از جمله بندكشی آجرها كه از گچبریهای قالبی تزئینی است. بر جرز یكی از رواقهای جنوبی این ایوان عبارت «عمل علی قزوینی خدایش بیامرزد» كتیبه شده است، قسمت شرقی مسجد -پشت رواقها و ایوان-  شامل ده طاقنمای كوچك و یك طاق بزرگ در وسط است كه بر روی هم راهروی مسقفی را تشكیل میدهند. در قسمت طاق بزرگ، درِ خروجی شرقی مسجد بدون تزئینات قرارگرفته و به نظر میرسد این جبهه قرینه جبهه غربی باشد. (همان)

چهار اثر پایانی فوق جزو 4 اثر برتر كشوری از میان 152 اثر برتر میباشند.



 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.